مشكوك را تبيين مىكند از قبيل اينكه چه نوع شكوكى مبطل نماز هستند و چه نوع شكوكى قابل اعتنا نيستند و در چه نوع شكوكى بايد بنا را بر اكثر بگذاريم و در چه نوع شكوكى بايد بنا را بر اقل بگذاريم و . . . حال گاهى شارع مقدس اول مىفرمايد : اذا شككت فابن على الاكثر كه اطلاق دارد و هر نوع شكى را مىگيرد ، سپس مىفرمايد : لا تبن على الاكثر فى الشك الفلانى اين نامش تخصيص است ، ولى گاهى مىگويد : لا شك لكثير الشك يا لا شك للامام مع حفظ الماموم يا لا شك للماموم مع حفظ الامام اين اسمش حكومت است كه به حسب ظاهر خروج موضوعى را دلالت دارد ، يعنى لسان دليل آن است كه شك انسان كثير الشك و يا شك ماموم با حفظ امام و بالعكس از دايرهء شك خارج است منتهى خروج ادعايى است نه وجدانى به دليل اينكه وجدانا كه در كثير الشك شك منتفى نيست ، ولى تنزيلا چرا در نتيجه تمام احكامى كه براى شكوك بيان مىگردد به شك كثير الشك داده نمىشود . و گاهى حكومت به نوع توسعه است ؛ يعنى دليل حاكم در موضوع يا محمول دليل محكوم تصرف نموده و آن را گسترش مىدهد از قبيل مثال : الخمر حرام با كل مسكر خمر كه قبلا بيان شد و از قبيل مثال‌هاى ذيل : 1 . گاهى مولا اول مىگويد اكرم العلماء كه عنوان العلماء مختص به افرادى است كه عند العرف و الاصطلاح عالم باشند ، ولى بعدا مىگويد : المتقى عالم اين كلام معنايش آن است كه انسان متقى و لو جاهل و بىسواد باشد او را به ديدهء عالم بنگر و نازل منزلهء عالم قرار بده و در نتيجه احكامى كه براى علما ثابت است براى متقى هم بار كن . اين دليل حاكم بر دليل اول بوده و در عقد الوضع دليل اول تصرف كرده و ادعاء موضوع آن را گسترش داده است . 2 . مىدانيم كه نماز در اسلام احكامى دارد من‌جمله از احكام نماز آداب شكوك است كه اگر شك بين 2 و 3 پيدا كرديم وظيفه چيست و . . . اين احكام مال نماز است كه در نزد متشرعه همان عبادت خاصهء معروفه‌اى است كه داراى اقوال و اكوان و هيآت مخصوصه است ، ولى دليل ديگر مىگويد : الطواف بالبيت صلاة كه تعبدا و تنزيلا دايرهء موضوع دليل محكوم را كه صلاة باشد توسعه داده و شامل طواف هم گرديده ،